دل‌تنگی‌های پیکسلی

      چند سال پیش س.صمدیان حرف جالبی زده بود. تو یه مصاحبه ‌گفته بود اتفاقاتی که یک عکاس خبری ایرانی در سی سال گذشته تاریخ ایران تجربه کرده برای یک عکاس سوئیسی ممکن ئه در چند قرن اتفاق بیفته. این روزها که خواسته یا ناخواسته شتاب زندگی همه ما یه جورایی بیشتر شده سرعت تجربه‌اندوزی‌مون هم بیشتر شده. مثلن من اصلن فکر نمی‌کردم در طول یک روز در دانشگاه از صبح تا شب شاهد چنان رویدادهایی باشم و چیزهایی رو از نزدیک ببینم که چندین سال فقط توی روزنامه‌ها در موردشون خوانده بودم. 26 خرداد 88 در میان روزهای دانشجویی من روزی فراموش نشدنی‌ شد. روزی که با خواست اکثریت خشمگین، آخرش به تمدید غارنشینی این ترم انجامید. الان بیشتر از دو هفته‌س که توی غارم. از ترم پیش محظ دور هم بودن و صفا، به غارنشینی ویولن اضافه کردم حالا از این ترم داستان کوتاه و حتی رمان هم اون وسط‌ها جا دادم. آی حال می‌ده وسط این سینوس کسینوس و رزونانس و توربیولنت و پلاستیسیته. آی حال می‌ده. اما وقتی شتاب زندگی زیاد بشه واسه آدم سئوال‌های پرشتاب هم ایجاد می‌شه و این سئوال‌های پرشتاب رو با هر چیز دم‌دستی و کم‌شتابی نمی‌شه پاسخ داد. بقول ما مکانیک‌ها مومنتوم‌ش باید زیاد باشه. یکی از این مومنتوم بالاهایی که این روزها با کله رفتم توش دیوان شاملو‌ ئه. و در این با کله شیرجه رفتن دارم چیزای جدیدی کشف می‌کنم. چیزایی که تا حالا نکشفیده بودم. اصلن آدم باید بشینه گاهی یه سری چیزها رو دوباره بخونه.

  پی‌نوشت: این دیوان شاملو رو کسی برام خرید که اون موقع فکر می‌کردم "انسان" رو می‌فهمه و معنی این کلمه رو می‌دونه ولی بعدن بهم ثابت شد که اون هم از اون‌هاست که جلوتر از نوک دماغ‌ش رو نمی‌بینه. و این‌جوری این قضیه شد یکی از بزرگ‌ترین پارادوکس‌های بی‌جواب زندگی من. این‌که چرا کسی که هنوز انسان رو نمی‌فهمه و سرنوشت انسان‌های دیگه براش مهم نیست دیوان شاملو کادو می‌بره. چند وقت پیش جواب این پارادوکس رو پیدا کردم: ما ملت ظاهربین و سطحی‌نگری هستیم. استاد ادا درآوردنیم. به همین راحتی. این‌ها رو خیلی راحت در مورد اون دوست این‌جا می‌نویسم چون مطمئنم به همون دلیل نوک دماغ عمرن گذرش به این‌جا بیفته. 

   کلن در دو حالت آدم نمی‌تونه چیزی بنویسه و بقول یه دوست عزیز، دچار "یبوست وبلاگی" می‌شه. حالت اول این ئه که چیزی برای نوشتن نداره و حالت دوم این ئه که بیش از اندازه چیز برای نوشتن داره. ولی گاهی در شرایطی خاص یه حالت سومی هم پیدا می‌شه.

   "یازده ساله بودم که آموختم انسان قربانی سرنوشت و اتفاق نیست، بلکه بیش از هر چیز اسیر هوس‌های خویشتن است. و گاه، اگر احتیاط نکند، فدای هواهای دوستان‌اش."

ویلیام فاکنر - این یازده‌تا - نشر ماهی

   می‌خوام اعتراف کنم که عاشق این انتخابات شدم. البته نه بخاطر این‌که ده روز استثنایی برای ایرانیان آفرید. و نه بخاطر این‌که خیابون‌هامون رو شبیه عشرتکده کرد و مردم تا سه صبح به هنرنمایی در خیابون‌ها پرداختند و انواع متدهای راهبندان رو آزمایش کردند و آخرین مدل‌های رقص رو به نمایش گذاشتند و بار دیگر ثابت کردند آب نیست والا شناگرهای ماهری‌اند. نه بخاطر این‌که بهم یادآوری کرد که توی رقص از قاطبه‌ی ملت خیلی عقبم و باید برم بیشتر تمرین کنم. نه بخاطر این‌که خیابون‌هامون شبیه خیابون‌های بارسلون شده بود، بعد از اون‌که دو هفته پیش بارسا سه تا جام برده بود. نه بخاطر این‌که تو این ده روز هر کس، از بالا تا پائین، هرچی دلش خواست گفت. نه بخاطر این‌که این انتخابات به ملت فرصت داد تا تمرین دموکراسی و گفتمان و کمپین بکنند، که رفتار برخی از مردم تو این چند شب بیشتر شبیه واگشایی احساسی عقده‌های فروخورده‌شون بود تا رفتار سازمان‌یافته و هدفمند و آگاهانه‌ی سیاسی و تمرین دموکراسی. این‌که مردم ده روز خندیدند و ده شب با هم رقصیدند و مرزهای محافظه‌کارانه‌ی همیشگی رو شکستند و از ته دل شاد بودند چیز بدی نیست ولی اگر با مقیاس موقعیت کنونی نگاه کنیم این چند شب پتانسیل‌های خطرناکی رو به نمایش گذاشت. بعضی رفتارها در بعضی زمان‌ها نشانه خوبی نیستند. بگذریم که در این مجال نمی گنجد. خلاصه داشتم می‌گفتم که من دلبسته‌ی این انتخابات شدم ولی نه بدلایلی که گفتم و نیز نه به این دلایل دمکراسی‌خواهانه و جنبش‌های مدنی و باقی قضایا. من عاشق این انتخابات شدم به یک دلیل خیلی ساده. به این دلیل.

 پی‌نوشت: تو این مناظره‌های جنجالی کاندیداها که بحق جای خالی فوتبال‌های شبانه رو پر کرده بود، چی براتون بیشتر از همه جالب بود؟ من که کشته مرده‌ی آب دهن قورت دادن و با کرنومتر ور رفتن اون مجری ئه بودم. با اون سر تکون دادناش. بیچاره بیشتر شبیه روبات می‌موند. ته کلیشه بود طفلکی.  

   توی دنیایی زندگی می‌کنیم که دور و برمون هر روز اخبار بی‌شماری رد و بدل می‌شه و راستش بیشتر ما هم خیلی ساده و بی‌تفاوت از کنار خیلی از اون‌ها می‌گذریم. ولی یه وقت‌هایی هم هست که آدم احساس می‌کنه هر کاری بکنه نمی‌تونه از کنار بعضی از این خبرها به راحتی رد بشه و نمی‌تونه شب که توی تختش دراز می‌کشه و پیش از اون‌که خواب‌ش ببره، بهشون فکر نکنه. یه خبرهایی هستن که آدم‌ها رو ناامید می‌کنن، بنیان‌های فکری‌شون رو به هم می‌ریزن. یه خبرهایی هستن که به آدم‌ها این احساس رو می‌دن که واقعن دارن توی روزهایی زندگی می‌کنن که این روزها بعدن روزهای تاریک تاریخ رو می‌سازن. پس آدم‌ها باید گاهی چشم‌هاشون رو بیشتر باز کنن و به بعضی خبرها با چشم‌های خیلی بازتر نگاه کنن. یکی از این خبرهای چشم باز کن توی این روزها بدون شک این خبر بود.

من اینجا چی‌کار می‌کنم؟! وسط این همه دروغ.

   [ظهر یک روز گرم خرداد ماه تهران در تاکسی]

-         راستی مامان، رفتم سونوگرافی ببینیم بچه‌ دختره یا پسر. حدس بزن چی شد؟

-         چی شد؟

-         هیچی. بچه پاشو بلند کرده بود، معلوم نشد.

-         آخی. بمیرم الهی. پس دختره.

-         دختره؟ از کجا می‌دونی؟

-         آخه دخترای ایرانی با حیان. طفلکی‌ از شرم پاشو بلند کرده دیگه.

   وقتی هنوز دست‌هات سرد نشده بودند، خریده بودیم‌‌ش. خودت سواش کرده بودی . با همون دست‌ها‌ت، از بین اون همه نهال. ریشه‌ش رو پیچیده بودیم توی پلاستیک تا هوا نخوره. آورده بودیم‌ش خونه و خودت با همون دست‌هات بیل رو برداشه بودی و کاشته بودیش وسط باغچه. یک‌ جایی که بتونی هر روز از پنجره دید بزنی‌ش. از اون روز یک سال نگذشته بود که دست‌هات سرد ‌شدند. تا این‌که رفتی. هنوز دو ماه هم نبود که رفته بودی، برگ‌هایش شروع کردند زرد شدند و ریختند. بعدش هم خیلی نگذشت که شد یک تیکه چوب خشک وسط باغچه. تمام پاییز و زمستون همون‌جا موند. همون‌جوری. خشک خشک. بهار که باغبون آوردم باغچه رو بیل بزنه بهش گفتم همش تقصیر سرد شدن دست‌های تو بوده که نهال بیچاره به این روز افتاده. هیچی نگفت. حتی نخندید. یک بیل زد زیر درخت. از ریشه درآوردش. یک کم با ریشه‌ پوسیده‌ش بازی کرد و بعد گرفتش جلوی صورتم و خیلی خشن گفت: کود زیاد دادی، ریشه‌ش رو سوزونده.

پرندگان پشت‌بام را دوست دارم
دانه‌هایی را که هر روز برای‌شان می‌ریزم
در میان آنها یک پرنده بی‌معرفت هست
که می‌دانم روزی به آسمان خواهد رفت
و بر نمی‌گردد.
من او را بیشتر دوست دارم

گروس عبدالملکیان – رنگ‌های رفته‌ی دنیا – نشر آهنگ دیگر

  همیشه یکی از غم‌انگیزترین قسمت‌های سال برای من، در این چند سال اخیر، هفته‌های ابتدایی خرداد ماه بوده. روزهایی که لیگ‌های فوتیال اروپایی و جام قهرمانانش یک به یک به هفته‌ی پایانی می‌رسند و دو سه ماهی به تعطیلی می‌روند. البته برخی سال‌ها در ابتدای تیر ماه جام ملت‌ها یا جام‌جهانی‌ای در کار هست تا کمی از غصه سنگین این دو ماه بکاهد. امروز آخرین هفته‌ی لیگ‌ پرهیجان اسپانیا و لیگ خواب‌آور ولی دوست‌داشتنی ایتالیا هم به پایان می‌رسند و ما می‌مانیم و شب‌های گرم و تابستانی بی‌ پخش مستقیم. یک ماهش به امتحان و غارنشینی و حاشیه‌هایش می‌گذرد ولی تحمل بقیه‌اش آسان نیست. 

  اما آنچه این غم را این‌بار سنگین‌تر می‌کند این است که امسال اروپا شاهد پدیده‌ای بود که هیجان‌انگیزترین و زیباترین متدهای فوتبال مدرن را به نمایش گذاشت و با آماری خیره‌کننده و بازی‌هایی تماشاگر پسند بهترین تیم فوتبال قاره لقب گرفت. به جرات می‌گویم منی که دوازده سیزده سال است طرفدار دوآتشه‌ی بارسلونا هستم و در این سال‌ها تمام بازی‌های حساسش را دیده‌ام و در جریان فراز و نشیب‌هایش بوده‌ام و حتی این عشق یک بار پایم را هم به نیوکمپ باز کرده، هیچ‌گاه این تیم را این‌قدر در اوج ندیده بودم. البته هیچ‌وقت یادم نمی‌آید در این سال‌ها بارسلونا تیمی تدافعی بوده باشد و همیشه هجومی و رو به جلو بازی کرده است ولی امسال خط آتش این تیم واقعن بهترین بود. زدن بیش از 120 گل در 38 بازی رکوردی بی‌نظیر است. ارزش دوچندان کار بارسلونا شاید این‌جا باشد که هم زیبا و پاک بازی می‌کرد و هم نتیجه می‌گرفت. این‌قدر زیبا و مسلط بازی می‌کرد که حتی وقتی در برابر بازی کسل‌کننده و تدافعی چلسی در نیمه‌نهایی لیگ قهرمانان، با اشتباهات داوری سر تیم انگلیسی را بریدند، دل کسی برای چلسی نسوخت و یک‌جورایی حق به حق‌دار رسید.

    وقتی اولین بار عاشق بارسا شدم، پپ گواردیولا هنوز یک بازیکن بود. یکی از اسطوره‌های کاتالان‌ها، آن موقع برای تیم در جایگاهی بود که امروز کارلوس پویول در آن ایستاده. بعد از آنکه بعنوان بازیکن پا به سن گذاشت، اگر اشتباه نکنم، مدتی به برشا رفت و بعد هم غیب شد. اول فصل که سرمربی تیم شده بود و جانشین فرانک رایکاردی که بارسلونای او هم زیبا بازی می‌کرد، اصلن خوشبین نبودم که تا آخر فصل بماند چه برسد به اینکه چنین رویایی را رقم بزند. اما بارسلونا با هدایت او بهترین تیم اروپا شد. ژاوی، اتوو، مسی، هانری، پوبول، اینیستا، آلوز، ابیدال و تمام آبی و عنابی‌های کاتالان، ممنون بابت یک فصل رویایی و هیجان‌انگیز. ممنون از هیجانی که آفریدید تا شب‌های معمولی‌مان را به یاد ماندنی ‌کند. تماشای دریبل‌های سریع و بازی تک ضرب‌تان کمتر از رقص لذت نداشت. ممنون که زیبا بازی کردید و ممنون که انتظارمان را از فوتبال یک پله بالاتر بردید. بارسای امسال بدون شک فوتبال اروپا را یک گام به جلو هل داد. برای بارسای پپ نمی‌توان دل‌تنگ نبود. اوله بارسا. ويوا پپ.

 پی‌نوشت: با پایان بازی‌های امروز همچنین دو تن از بازیکنان افسانه‌ای برای همیشه با دنیای بازیگری فوتبال خداحافظی می‌کنند. پائولو مالدینی و لوئیز فیگو. که این آخری یک زمانی عشق تمام عیار من بود. زمانی که سلطان خط میانی بارسا بود. خوب یادم هست روزی که به رقیب درجه یک بارسا یعنی رئال مادرید پیوست کلی بغض کردم و به کاتالانی‌ها حق دادم که با پیراهن‌های منقش به نام او، توالت‌هایشان را دستمال بکشند و برایش در نیوکمپ دلار تکان بدهند. خداحافظ فیگو، عشق فوتبالی سال‌های نوجوانی من.

  دست خودم نيست. نمی‌تونم به صورت ابتدا به ساکن در مورد کسی که پیتزا رو با دوغ می‌خوره و از همه بدتر برای دوست‌دخترش هم همین ترکیب رو سفارش می‌ده نظر مثبت داشته باشم.

   آدم مجبور، نیازمند به استعاره است. استعاره و باز هم استعاره. باید ساعت‌ها فکر کنی که فلان حرف را چه‌گونه بزنی ؛ از کجا به کجا برسی؛ چه را به چه ربط بدهی. باید کشف کنی؛ باید خواننده‌ات را به کشف برسانی؛ خواننده‌ی بی‌چاره‌ات باید مدت‌ها فکر کند تا بفهمد چه در مغزت می‌گذشته. تو همه‌ی تلاش‌ت را می‌کنی؛ آسمان را به ریسمان می‌بافی؛ هزار نشانه می‌گذاری که بفهمانی منظورت از فلان کس فلان چیز است و از بهمان کس بهمان چیز؛ اما در نهایت... در نهایت ممکن است خواننده پس از خواندن آن همه خزعبلاتی که به خوردش داده‌ای دچار تهوع شود! و چه‌قدر حق دارد! چه‌قدر این خواننده‌ی بی‌چاره حق دارد!

  عاطفه طیه - کجا می‌برند درختان مرده را - نشر ققنوس